ĐỊNH HƯỚNG ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH NÔNG
NGHIỆP NÔNG THÔN CỦA TRUNG QUỐC TRONG
HỘI NHẬP WTO
Nông nghiệp nông thôn của Trung Quốc đang phải chịu những thách
thức to lớn trong quá trình hội nhập WTO. Đó là sức ép cạnh tranh mạnh,
tình trạng nhiều ngành hàng suy yếu bị đào thải, thất nghiệp tăng, mức thu
nhập thấp, bất bình đẳng thu nhập tăng gây ra nguy cơ bất ổn định về kinh
tế, xã hội và môi trường. Để đối phó với những tác động bất lợi của hội nhập,
Trung Quốc đã tiến hành một loạt biện pháp điều chỉnh chính sách trong khu
vực nông nghiệp và nông thôn. Những hướng tập trung là: Chuyển dịch cơ
cấu kinh tế; Tăng thu nhập cho nông dân; Nâng cao khả năng cạnh tranh
quốc tế của nông sản.
Thời điểm Việt Nam tham gia WTO không còn xa. Để giảm tổn thương
không đáng có trong quá trình hội nhập, chúng ta cần có những biện pháp
ứng phó thích hợp. Việc xem xét kinh nghiệm của các nước đi trước có thể
đem lại những bài học bổ ích để xây dựng chính sách có hiệu quả. Bài viết
này sẽ cung cấp một số thông tin tham khảo về điều chỉnh chính sách nông
nghiệp nông thôn của Trung Quốc trong hội nhập WTO.
Gia nhập WTO mang lại nhiều cơ hội cũng như thách thức lớn cho
nông nghiệp Trung quốc. Bước sang giai đoạn mới, thay đổi cơ bản về
thương mại nông sản, chính sách nông nghiệp của Trung quốc có những
thay đổi mang tính căn bản. Công cuộc điều chỉnh chính sách nông nghiệp
Trung Quốc bao gồm những nội dung chính sau:
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn
• Tăng thu nhập cho nông dân
• Nâng cao khả năng cạnh tranh quốc tế của nông sản
Mục tiêu của việc điều chỉnh chính sách này là :
1
• Chuyển nền nông nghiệp từ tăng trưởng theo số lượng sang hướng
phát triển theo chất lượng.
• Chuyển dịch từ hướng lo cơm ăn áo mặc cho dân sang tăng thu nhập
cho dân.
• Chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tập trung phát triển lợi
ích kinh tế và tạo sự ổn định
• Thay đổi từ hướng sản xuất chủ yếu phục vụ thị trường trong nước
sang vươn ra thị trường quốc tế.
1. Cơ sở để điều chỉnh chính sách nông nghiệp
Về thực chất, nền nông nghiệp Trung quốc đã bước sang giai đoạn
mới đòi hỏi phải có những điều chỉnh chính sách nông nghiệp. Việc gia nhập
WTO chỉ có tác dụng thúc đẩy quá trình này nhanh hơn. Trong giai đoạn
mới, nền nông nghiệp Trung quốc có những đặc điểm sau:
1.1. Quan hệ cung cầu nông sản thay đổi, chuyển từ nền nông nghiệp thiếu
hụt thường xuyên sang cân đối cơ bản về lượng và có dư thừa.
Sau hơn 20 năm cải cách và mở cửa, ngành nông nghiệp Trung Quốc
đã có bước tăng trưởng đáng kể, nhất là đối với các mặt hàng nông sản cơ
bản. Sản xuất lương thực tăng từ 300 triệu tấn (năm l978) lên xấp xỉ 500
triệu tấn hiện nay. Nếu coi mỗi một bước tiến tương ứng với 50 triệu tấn
lương thực thì trong giai đoạn qua Trung quốc đã tiến thêm được 4 bước với
mức tăng bình quân hàng năm là 2,4%, cao hơn so với mức tăng dân số.
Hiện nay, bình quân lương thực đầu người đạt 335kg/ người, cao hơn mức
bình quân của thế giới. Các sản phẩm chính khác như bông, dầu thực vật,
rau quả, thịt và thuỷ sản đều đứng hàng đầu thế giới về mức bình quân đầu
người (bông: 4,2 kg, dầu thực vật: 8,9 kg, quả: 51,2 kg, rau: 336 kg, thịt:
47,9 kg, thuỷ sản: 34,3 kg). Trừ quả, còn lại đều cao hơn mức bình quân thế
giới.
Giai đoạn 1978-2001, thu nhập của nông dân tăng từ 133,6 nhân dân
tệ (NDT) lên 2.366 NDT, gấp 5 lần so với năm 1978. Trong thời kỳ này,
cùng với sự tăng lên về khối lượng nông sản, đời sống dân cư nông thôn và
2
thành thị cũng cải thiện đáng kể, ngược lại, tỷ trọng chi tiêu dành cho thực
phẩm thiết yếu lại giảm dần.
Sự tăng trưởng bền vững về khối lượng nông sản đã tạo ra sự thay đổi
có tính lịch sử trong quan hệ cung cầu. Hiện nay, trong số 118 sản phẩm
nông nghiệp của Trung Quốc, trừ dầu cọ, hầu hết cung đã vượt cầu ở mức độ
khác nhau. Nếu như trước đây chỉ có một vài sản phẩm sản xuất ra để bán
thì nay hầu hết sản xuất ra là để bán. Thị trường hiện nay là của người mua,
thay cho thị trường của người bán trước đây.
1.2. Tăng trưởng nông nghiệp thay đổi từ dựa vào nguồn lực đất đai và lao
động chuyển sang dựa vào đầu tư kỹ thuật và vốn:
Giai đoạn kế hoạch 5 năm lần thứ 8 và 9, cơ cấu nông nghiệp Trung
Quốc đã có sự thay đổi đáng kể. Mức đóng góp của vốn và công nghệ vào
tăng trưởng nông nghiệp tăng lên nhanh chóng. Đồng thời, tốc độ di chuyển
lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp cũng tăng lên.Trong giai
đoạn kế hoạch 5 năm lần thứ 9, tỷ lệ đóng góp của khoa học kỹ thuật vào
tăng trưởng nông nghiệp là 42%, tăng 8% so với kế hoạch lần thứ 8. Lao
động nông nghiệp giảm từ 47% vào cuối kế hoạch 5 năm lần thứ 8 (1995)
xuống còn 45,5% vào cuối kế hoạch 5 năm lần thứ 9 ( l999) và 43,9% (200 l
).
Trong 730 triệu lao động, số lao động làm việc tại các thành phố là
239 triệu và gần 200 triệu lao động làm trong các Xí nghiệp hương trấn hoặc
ra thành phố tìm việc. Đầu tư từ ngân sách trung ương cho nông nghiệp tăng
từ 57,4 tỷ NDT vào năm 1995 lên 108,5 tỷ NDT vào năm 1999. Năm 2002,
Ngân sách Nhà nước TW đầu tư cho nông nghiệp khoảng 117,9 tỷ NDT.
Những thay đổi về cơ cấu trong sản xuất nông nghiệp cho thấy phát
triển nông nghiệp dựa vào sử dụng nhiều tài nguyên thiên nhiên và lao động
trong bối cảnh hiện nay đã có sự thay đổi mạnh mẽ. Thay vào đó, số vốn đầu
tư vào nông nghiệp và trình độ xã hội đang dần tăng lên.
1.3 Chuyển đổi trong hoạt động sản xuất của nông hộ. Hệ thống quản lý nông
nghiệp, và thị trường ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ
các nguồn tài nguyên:
Cải cách hướng nông trại ra thị trường mang lại sự thay đổi trong điều
hành kinh tế từ phân bổ các nguồn tài nguyên theo kế hoạch sang phân bổ
3
bởi thị trường, có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước. Hiện nay, hơn 90% nông
sản được điều tiết theo cơ chế thị trường. Hoạt động này không những làm
tăng thu nhập cho nông dân mà còn giúp họ điều chỉnh sản xuất, đầu tư một
cách linh hoạt và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.
1.4. Thay đổi quan hệ cạnh tranh, từ cạnh tranh trong nước dẫn đến canh
tranh cả trong và ngoài nước
Từ khi thực hiện cải cách kinh tế, mức độ mở cửa thị trường đối với
hàng nông sản ngày càng mạnh. Cạnh tranh diễn ra ngày càng quyết liệt.
Hiện nay, nông nghiệp Trung Quốc đã trao đổi khoa học kỹ thuật và thiết lập
quan hệ kinh tế với hầu hết các Tổ chức Nông nghiệp Quốc tế và với 140
nước. Hơn 20 năm qua, kim ngạch xuất nhập khẩu nông sản đã tăng 14,7
lần, thu hút 8.000 dự án đầu tư nước ngoài, ứng dụng hơn 1000 tiến bộ kỹ
thuật, đưa ra sản xuất trên 100.000 chủng loại sản phẩm và vật tư có chất
lượng hàng đầu.
1.5. Có sự thay đổi các hoạt động căn bản trong nông nghiệp và nông thôn,
phát triển công nghiệp, cầu trong nước tăng trưởng và ngày càng quan tâm
đến môi trường.
Trong giai đoạn mới, phát triển nông nghiệp không chỉ đảm bảo nhu
cầu ăn mặc mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng, phong phú hơn của
dân. Với sự mở rộng của kinh tế thị trường và hàm lượng chất xám tăng
trong các sản phẩm, chất lượng của nguồn cung đối với giá cả nông sản ngày
càng trở nên rõ rệt. Thị trường nông thôn Trung quốc rất rộng lớn. Theo ước
tính, cứ một 100 tỷ NDT tiêu dùng của nông dân thì tạo ra 230 tỷ NDT nhu
cầu tiêu dùng của cả nước, 1% thu nhập của nông dân tăng thì tạo ra 0,51 %
tăng trưởng GNP toàn quốc.
Tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế tuy giảm dần, nhưng nông
nghiệp ngày càng trở nên quan trọng về khía cạnh môi trường. Nông nghiệp
trở thành ngành sản xuất đặc biệt tạo môi trường sinh thái cho con người và
xã hội cũng như đóng góp lớn cho công cuộc bảo vệ môi trường. Cùng với
sự mở rộng kinh tế và điều chỉnh cơ cấu công nông nghiệp, Trung Quốc đã
có những thay đổi đáng kể từ tạo thu nhập cho nông nghiệp sang tái đầu tư
cho sự nghiệp công nghiệp hoá. Tỷ lệ đóng góp của nông nghiệp vào GDP
sẽ giảm nhưng vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân không
giảm. Những thay đổi căn bản trong nông nghiệp và các hoạt động phi nông
nghiệp ở nông thôn là kết quả của quá trình mở cửa và cải tổ không ngừng,
4
đồng thời cũng là xu hướng phát triển tất yếu của nông nghiệp và nông thôn
Trung Quốc. Đây cũng là nền tảng của công cuộc điều chỉnh chính sách
nông nghiệp Trung Quốc.
2. Điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn
Trước việc thi hành các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới
WTO và sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường quốc tế, Trung Quốc phải nỗ
lực đẩy mạnh quá trình điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp và kinh tế trang trại
để có thể nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng nông sản cả về giá cả và
chất lượng. Trung Quốc đã triển khai việc điều chỉnh chính sách về cơ cấu
nông nghiệp từ năm 1999. Các điều chỉnh này không thuần tuý chỉ là tăng
hay giảm sản lượng mà tập trung vào sự cân đối tổng thể: vừa đảm bảo
nguồn cung, vừa nâng cao chất lượng. Không chỉ diễn ra trong một vài vùng
mà được triển khai trên phạm vi cả nước.
Đây không chỉ là sự mở rộng năng lực sản xuất một cách thuần tuý
mà là sự chuyển mình của nền nông nghiệp từ truyền thống sang ứng dụng
các tiến bộ kỹ thuật, tăng năng suất lao động và năng suất cây trồng vật nuôi.
Điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp không những bao gồm việc điều chỉnh cơ
cấu sản xuất mà còn điều chỉnh cả cơ cấu kinh tế trang trại, phát triển công
nghiệp chế biến sâu tới 2-3 nấc sản phẩm, khuyến khích phát triển đồng thời
kinh tế nông nghiệp và xã hội. Có thể nói rằng đây là một sự chuyển dịch
tổng thể và sâu sắc, bao gồm chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nông thôn,
khoa học kỹ thuật và quản lý kinh tế nhằm phát triển nền nông nghiệp bền
vững.
Kết quả bước đầu của quá trình chuyển đổi:
Một trong những thành công của công cuộc điều chỉnh là xây dựng
được cơ cấu cây trồng hợp lý. Nhờ tập trung vào việc tăng năng suất sản
xuất lương thực thực phẩm của các cây trồng có giá trị kinh tế cao và cây
trồng làm thức ăn gia súc, năm 2001, tuy diện tích cây lương thực giảm
nhưng diện tích cây công nghiệp, cây thức ăn gia súc tăng, đưa diện tích các
loại cây trồng này chiếm tới 30,6% tổng diện tích trồng trọt, tăng 3,7% so
với năm 1998.
5
Trồng trọt được tái cơ cấu với việc mở rộng đồng thời cây nông
nghiệp, cây kinh tế và cây làm thức ăn gia súc như rau, quả và hoa, tạo một
nguồn thu mới cho nông dân.
Thành công thứ 2 là ngành chăn nuôi. Nhờ thực phẩm dồi dào, phong
phú, tất cả các vùng đều phát triển chăn nuôi. So với năm 1998, năm 2001,
sản lượng thịt đạt 6,23 triệu tấn, tăng 10%; sản lượng trứng tăng 2,7 triệu tấn
tương ứng với 13,4%, thuỷ sản là 4,73 trệu tấn, tăng 12,1 %. Mấy năm gần
đây, do thu nhập từ cây lương thực giảm nên sự phát triển của ngành chăn
nuôi và thuỷ sản đã đóng vai trò quan trọng đảm bảo nguồn cung trong nước
và tăng thu nhập cho nông dân.
Thứ 3, chất lượng nông sản tăng đáng kể. Tất cả các ngành đều có sự
cải thiện về chất lượng. Mở rộng sản xuất với những cây trồng có chất lượng
cao để ổn định nguồn cung đang trở thành vấn đề trọng tâm của công cuộc
điều chỉnh cơ cấu nhằm loại trừ những cây trồng có chất lượng thấp, phát
triển các loại cây trồng vật nuôi thế mạnh, đặc sản. Diện tích trồng lúa có
chất lượng cao hiện nay đã đạt 250 triệu mu (bằng 50% diện tích lúa) giúp
cải thiện căn bản tình trạng dư thừa cung của gạo hạt dài. Lúa mỳ chất lượng
cao chiếm 25% diện tích trồng lúa mỳ, vì thế Trung Quốc đã hạn chế bớt sự
phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nước ngoài. Diện tích hạt cải dầu chất
lượng cao chiếm 56%, ngô có chất lượng đặc biệt (giàu protein và dầu) cũng
phát triển mạnh.
Các sản phẩm tươi sống như gia cầm, thuỷ sản, rau và quả cũng có sự
tăng trưởng mạnh về chất lượng. Sản phẩm "sạch" ngày càng được mọi
người quan tâm. Ngoài ra Trung Quốc cũng tập trung phát triển nhanh các
sản phẩm không độc hại, sản phẩm hữu cơ, sản phẩm xanh v.v
Thứ 4, các vùng đất tốt nhất được để dành cho sản xuất các sản phẩm
cơ bản. Trong quá trình chuyển đổi cơ cấu, lợi thế của mỗi vùng đất đã được
xác định và các tiêu điểm chính cho việc phát triển theo vùng và các cụm
công nghiệp cũng đã hình thành. Trong xu thế phát triển, định hướng các
vùng chuyên canh ngày càng trở nên rõ nét.
Diện tích trồng lúa ở vùng An Huy đã chiếm tới 65,7% tổng diện tích
trồng lúa cả nước, diện tích lúa mì vùng đồng bằng châu thổ Hoàng Hà
chiếm tới 60% diện tích của cả nước. ở vùng đông bắc và 3 tỉnh Hà Bắc, Sơn
Đông, Hà Nam, diện tích ngô chiếm 55% diện tích ngô của cả nước. Diện
6
tích hạt cải dầu tập trung ở dọc theo vùng An huy, lạc ở vùng Hoàng Hà và
đậu tương ở vùng Đông bắc.
Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp của Trung quốc tuy đạt được những
thành tích đáng kể, nhưng, đây mới chỉ là bước đầu, đòi hỏi có sự cố gắng
chuyển đổi sâu, rộng hơn nữa. Trong tương lai gần, định hướng của chính
sách chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp là:
• Phân phối hợp lý các nguồn tài nguyên.
• ổn định nguồn cung lương thực.
• Điều chỉnh cơ cấu cây trồng hợp lý giữa các vùng.
• Đẩy mạnh sản xuất những sản phẩm có chất lượng và an toàn vệ sinh
thực phẩm.
• Nâng cao khả năng cạnh tranh thông qua chuyển dịch cơ cấu theo
hướng nâng cao chất lượng, đẩy nhanh công nghiệp chế biến để nâng
cao giá trị gia tăng.
• Đẩy mạnh việc chuyển dịch lao động nông nghiệp và tăng thu nhập
cho nông dân.
Để thực hiện được các mục tiêu trên, Bộ Nông nghiệp Trung Quốc
đang tiến hành xây dựng kế hoạch triển khai các ngành sản xuất có liên quan
và điều chỉnh các chính sách công nghiệp phù hợp.
3. Điều chỉnh chính sách thương mại hàng nông sản
Điểm khởi đầu quan trọng nhất trong việc mở cửa thị trường nông sản
đầu những năm 1990 là việc Trung Quốc cải tổ hệ thống phân phối bông và
lương thực. Trước tiên là mở cửa thị trường bán bông và sau đó là mở cửa
thị trường bán lương thực ở các vùng.
Đối với bông
7
Năm 1998, chuyển từ giá thu mua bông mua cố định của Nhà nước
sang giá thoả thuận, giá của Nhà nước chỉ mang tính hướng dẫn. Năm 1999,
giá bán bông chủ yếu do thị trường quyết định, nhà nước không can thiệp
nhiều.
Hệ thống phân phối bông và các kênh buôn bán cũng được mở rộng.
Các doanh nghiệp sản xuất, chế biến bông và dệt may trực tiếp mua của dân
để chế biến và bán. Năm 2001, các nhà máy chế biến, các trạm thu mua đặt
cơ quan kiểm nghiệm giám sát cả quá trình mua bán.
Hệ thống phân phối lương thực
Từ năm 1993, Nhà nước củng cố quản lý thị trường lương thực thông
qua việc tăng cường quản lý nguồn cung và các quy định về giá cả. Trong
một thời gian ngắn, sản xuất lương thực của Trung quốc đã đạt được mức
cân đối giữa cung và cầu thậm chí đã có nhiều năm dư thừa. Từ năm 1998,
Chính phủ đã tiếp tục cải cách hệ thống phân phối lương thực, triển khai
chương trình cải cách gồm "4 tách biệt và 1 thống nhất". Đó là tách biệt
giữa:
+ Chính phủ và doanh nghiệp
+ Dự trữ và lưu thông
+ Trách nhiệm Nhà nước Trung Ương và chính quyền Tỉnh
+ Lương thực dự trữ cũ và sản xuất mới.
Một thống nhất là hệ thống lương thực 1 giá. Đồng thời, thực hiện
mức giá thu mua hợp lý đối với nông sản của nông dân và thực hiện cải tổ
tại các doanh nghiệp lương thực quốc doanh. Từ năm 2000, số chủng loại
sản phẩm và vùng thu mua theo giá đảm bảo đã được điều chỉnh, các kênh
lưu thông được mở rộng, khuyến khích các doanh nghiệp kinh doanh và sử
dụng lương thực thực phẩm thu mua trực tiếp của dân. Thành lập Vụ thương
mại và công nghiệp cấp tỉnh, mở rộng hình thức thương mại HTX.
Năm 2001, Trung Quốc tiếp tục công cuộc cải cách hệ thống phân
phối lương thực. Theo đó, các tỉnh (Triết Giang, Thượng Hải, Phúc Kiến,
Quảng Đông, Hải Nam, Giang Tô, Bắc Kinh và Thiên Tân) tự quyết định
chính sách lương thực của tỉnh mình, tự liên hệ trong việc mua và bán lương
thực giữa nơi sản xuất và nơi tiêu thụ. Giữa các khu vực tiêu thụ và sản xuất
chính đã hình thành quan hệ mua bán. Hệ thống dự trữ được thiết lập theo
từng vùng, tiếp tục đẩy mạnh việc tiêu thụ lượng thực phẩm dư thừa với
8
mức giá đảm bảo và giúp các vùng sản xuất chủ yếu thông qua các khoản trợ
cấp. Xây dựng kho bãi để tăng quy mô dự trữ đồng thời phát triển cơ sở hạ
tầng nông thôn. Duy trì khả năng sản xuất lương thực thực phẩm tại các
vùng sản xuất chính và củng cố vai trò của chính phủ để thực hiện các điều
chỉnh vĩ mô và kiểm soát an toàn lương thực.
Từ đầu những năm 1990, Chính phủ Trung Quốc đã triển khai các bước
đầu tiên về tự do hoá thương mại nông sản, chủ động tham gia vào thị
trường phân công lao động quốc tế. Mục tiêu trong chính sách nông nghiệp
cũng thay đổi dựa vào thị trường tiêu dùng trong nước và sự gia tăng giá trị
nông sản, hướng tới thị trường quốc tế và nâng cao khả năng cạnh tranh.
Những thay đổi trong chính sách thương mại hàng nông sản là:
• Giảm đáng kể thuế nhập khẩu nông sản. Từ năm 1992 - 97, Trung
Quốc đã 4 lần giảm thuế nhập khẩu. Mức thuế chung từ 46,6% giảm
xuống 21,2%, trong đó thuế đánh vào nguyên liệu thô nhập khẩu giảm
xuống còn 16,5%, bán thành sản phẩm là 24,2% và sản phẩm chế biến
còn 27%.
• Dần dần xoá bỏ và giảm bớt những rào cản phi thuế quan như dần xoá
bỏ hạn ngạch, giấy phép nhập khẩu đối với đậu tương và thay thế
bằng thuế suất.
• Rà soát các chính sách trong nước liên quan đến nông nghiệp. Những
quy định về hạn chế nhập khẩu, những điều kiện để xâm nhập thị
trường Trung Quốc đã được sửa đổi theo hướng ngày càng minh bạch,
phù hợp với quy định của WTO.
• Trung Quốc đã thiết lập các quy định thống nhất, công bằng và các
biện pháp xuất nhập khẩu phù hợp theo những cam kết khi gia nhập
WTO. Quy định về phương pháp tính trị giá hải quan, hạn ngạch nhập
khẩu hàng nông sản đã được ban hành, chứng tỏ rằng các quy định về
ngoại thương đối với hàng nông sản sẽ tuân thủ theo quy định quốc tế
với mức độ minh bạch hoá ngày càng cao.
Mặc dù đã có các cải cách trong hệ thống phân phối lương thực nhưng
những yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường theo XHCN và hội nhập
9
WTO đòi hỏi hệ thống phân phối lương thực của Trung Quốc vẫn tiếp tục
phải cải cách sâu rộng hơn nữa.
Trong thời gian tới, định hướng cải cách là:
Đẩy mạnh hơn tốc độ cải cách hệ thống phân phối lương thực, tạo ra
thị trường lương thực lành mạnh với các quy định về an toàn thực phẩm và
ổn định về nguồn cung, đồng thời sự duy trì cân đối tổng thể giữa cung-cầu,
bảo vệ quyền lợi của nông dân, đảm bảo cho các doanh nghiệp lương thực
Nhà nước thực sự hoạt động theo cơ chế thị trường và củng cố vai trò điều
tiết vĩ mô của Nhà nước.
4. Điều chỉnh chính sách tăng thu nhập cho người nông dân
Từ khi nông nghiệp bước sang giai đoạn mới, Chính sách nông nghiệp
của Chính phủ Trung Quốc tập trung chủ yếu vào vấn đề tăng thu nhập cho
nông dân. Kể từ năm 1997, thu nhập của người nông dân tăng chậm dần.
Nguyên nhân chính là do cơ cấu nông nghiệp bất hợp lý cùng với quá trình
điều chỉnh cơ cấu theo hướng sử dụng lao động và đô thị hoá nông thôn diễn
ra chậm chạp. Do vậy, biện pháp chính để tăng thu nhập cho nông dân là
phải thay đổi từ tăng sản lượng và giá nông sản sang điều chỉnh cơ cấu nông
nghiệp và công nghiệp hoá nông thôn.
Phát triển xí nghiệp hương trấn là cách làm rất hiệu quả để tăng thu
nhập cho nông dân. Trong bối cảnh mới của kế hoạch 5 năm lần thứ 9,
Trung Quốc đã củng cố lại cơ sở nền tảng để có thể mở rộng hơn nữa loại
hình doanh nghiệp này.
Luật doanh nghiệp hương trấn của nước CHND Trung hoa ra đời năm
1996 đã tạo khung pháp lý cho loại hình doanh nghiệp này hoạt động. Theo
tinh thần của kỳ họp lần thứ 15 Quốc hội khoá 4 của Đảng cộng sản, năm
1999, Trung Quốc ban hành chính sách khuyến khích cải cách và mở rộng xí
nghiệp hương trấn theo hướng hiện đại hoá, cải cách toàn diện cả về hệ
thống kinh doanh và quản lý để giúp các doanh nghiệp này hoạt động năng
động và hiệu quả. Năm 2001, giá trị sản lượng của các xí nghiệp hương trấn
đã tăng 8% so với năm 2000 (tương đương 290 triệu NDT), thu hút 128 triệu
lao động nông nghiệp và đóng góp đáng kể vào quá trình tăng thu nhập cho
nông dân.
10
Chương trình thu hút lao động dư thừa trong nông nghiệp cũng là một
giải pháp quan trọng để làm tăng thu nhập cho nông dân. Việc lao động
nông nghiệp đổ ra các thành phố tìm việc làm đã trở thành trào lưu từ đầu
những năm 1990. Đến năm 2001, khoảng 80 triệu lao động từ nông thôn đi
tìm việc làm ở nơi khác, nếu mỗi người đem về khoảng 3.841 NDT/ người/
năm thì số thu nhập tăng thêm là trên 300 tỷ NDT với mức tăng thu nhập
bình quân là 376 NDT, chiếm 15,68% tổng thu nhập của nông dân. Để hình
thành thị trường lao động có trật tự và lành mạnh, Nhà nước đã thực hiện
một số biện pháp điều chỉnh như sau:
• Mở các cơ sở dạy nghề, điều hoà có tổ chức giữa nơi thừa và nơi
thiếu.
• Xây dựng kế hoạch tổng thể về phát triển các cơ sở đào tạo nghề trên
toàn quốc, lựa chọn những thành phố, thị trấn vừa và nhỏ hội tụ đủ
điều kiện để hình thành thị trường lao động thống nhất giữa thành thị
và nông thôn.
• Mở nhiều hình thức tập huấn nhằm nâng cao chất lượng lao động
nông thôn và hình thành hệ thống chuẩn bị lao động.
• Sửa đổi các quy định trong hệ thống đăng ký trang trại thuộc các thị
trấn nhỏ.
Tháng 3/2002, Hội đồng Nhà nước đã ban hành "Gợi ý về cải cách hệ
thống quy định đăng ký trang trại thuộc các thị trấn nhỏ" cho Bộ An ninh
công cộng thực hiện. Văn bản này công nhận tính pháp lý đối với nhà cửa và
hộ khẩu của những người có việc làm ổn định tại nơi mới đến. Người dân có
quyền duy trì hoạt động kinh doanh tại quê hương hay chuyển đến thị trấn
nhỏ khác theo nguyên vọng mà vẫn được hưởng các quyền lợi, nghĩa vụ như
nhau, không có sự phân biệt đối xử giữa người địa phương và người mới
đến.
Vấn đề xoá đói giảm nghèo lo đủ cơm ăn áo mặc cho nông dân được
đặc biệt quan tâm. Năm 1996 và 1999, Trung Quốc đã tổ chức 2 hội nghị
Trung Ương về xoá đói giảm nghèo. Trong kế hoạch 5 năm lần thứ 8, đầu tư
của Trung Ương cho xoá đói giảm nghèo tăng lên theo từng năm, từ 9,8 tỷ
NDT năm 1995 lên 24,8 tỷ NDT năm 1998 (cao gấp 30 lần so với năm
1978). Dự kiến năm 2002 con số này sẽ tăng lên 29,1 tỷ NDT (bao gồm cả
11
hỗ trợ tài chính và tín dụng). Nếu tính tiêu chuẩn nghèo là bình quân thu
nhập thuần tuý của nông dân dưới 300 NDT theo giá 1990, thì tỷ lệ nghèo
đói đã giảm từ 250 triệu năm 1978 xuống khoảng 30 triệu người hiện nay.
Tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ 30,7% xuống còn xấp xỉ 3%, một bước cải thiện
kỷ lục.
Trung Quốc đã thông qua chương trình "Hỗ trợ phát triển đối với
nông dân nghèo giai đoạn 2001 - 2010", đồng thời đưa ra các mục tiêu tổng
thể đối với hỗ trợ phát triển trong 10 năm đầu tiên của thế kỷ 21. Các biện
pháp chính là: tiếp tục duy trì sự hỗ trợ người nghèo phát triển, củng cố sự
hỗ trợ tài chính đối với các vùng nghèo đói khó khăn, tăng quỹ đầu tư cho
người nghèo, sử dụng quỹ này hiệu quả, tăng cường đầu tư cho cơ sở vật
chất kỹ thuật, giáo dục và y tế tại các vùng nghèo, mở rộng chương trình tạo
việc làm, cải tạo đường giao thông nông thôn, nước sinh hoạt và lương thực
cho người và gia súc, xây dựng hệ thống thuỷ lợi vừa và nhỏ, cải thiện điều
kiện sống cho các vùng nghèo, khó khăn.
Định hướng điều chỉnh chính sách làm tăng thu nhập cho nông dân
trong tương lai gần là "đem đến nhiều hơn, lấy đi ít hơn và chấn hưng nông
thôn".
Có nghĩa là đầu tư cho nông nghiệp thực sự sẽ tăng lên để đẩy mạnh
hơn nữa việc xây dựng cơ sở hạ tầng, điều chỉnh cơ cấu đầu tư nông nghiệp,
chuyển đổi từ hỗ trợ trực tiếp làm tăng khối lượng sản xuất nông nghiệp
sang hỗ trợ khác nhằm trực tiếp tăng thu nhập của nông dân, triển khai quá
trình điều chỉnh cơ cấu nông nghiệp và kinh tế trang trại đồng thời đẩy mạnh
các ngành công nghiệp chế biến nông sản, điều chỉnh lao động và chuyển
dịch lực lượng lao động nông nghiệp sang các ngành sản xuất khác, hình
thành các quy định về quyền sử dụng đất để người nông dân có thể phân bổ
công việc một cách hợp lý nâng cao thu nhập từ thửa ruộng của mình. Ngoài
ra còn tiến hành cải tổ trong hệ thống thuế nông trại, giảm các rào cản hiện
còn và cho phép nông dân giảm đóng góp và tự tích luỹ sức lực. Tóm lại,
việc thực hiện các biện pháp toàn diện trên nhằm nâng cao thu nhập của
người nông dân và tạo môi trường lành mạnh giúp nông dân tự tăng thêm
thu nhập.
5. Điều chỉnh chính sách hỗ trợ nông nghiệp
12
Gia nhập WTO, Trung Quốc thiếu những mặt hàng nông sản có chất
lượng cao. Giá cả cạnh tranh trên thị trường quốc tế chắc chắn sẽ có tác
động đáng kể. Trong phạm vi thoả thuận với WTO về các quy định điều
chỉnh hệ thống hỗ trợ nông nghiệp, Trung Quốc vẫn có thể thực hiện các
biện pháp bảo hộ một cách hợp lý đối với các nông sản bị ảnh hưởng.
Đối vối nhóm nông sản hưởng chính sách "Hộp xanh".
Đây là chính sách bao gồm các biện pháp không kết hợp giữa sản xuất
và thương mại hoặc rất ít liên quan đến sản xuất và thương mại. So với thực
tế, ngay từ bây giờ, Trung Quốc sẽ tăng cường hỗ trợ cho sản xuất nhóm
này. Ví dụ dần dần hỗ trợ trực tiếp thu nhập cho nông dân; giảm và tiến tới
miễn các loại thuế đánh vào nông nghiệp; tăng các dịch vụ cho nông dân
như tín dụng, dịch vụ bán hàng, dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật; tăng cường cơ sở
vật chất kỹ thuật, đào tạo và nghiên cứu, bảo vệ môi trường sinh thái từ đó
đem lại những lợi ích thiết thực cho nông dân; hình thành hệ thống trợ cấp
lương thực thực phẩm cho các vùng có thu nhập thấp; giúp nông dân chuyển
sang sản xuất công nghiệp, hỗ trợ phát triển vùng, giảm nhẹ thiên tai, vv. . .
Đối với nhóm nông sản hưởng chính sách "Hộp vàng"
Theo quy định của WTO, các chính sách hỗ trợ thuộc nhóm này phải
chuyển từ hỗ trợ cho hệ thống phân phối sang hỗ trợ trực tiếp cho sản xuất.
Như vậy, Trung Quốc sẽ phải xây dựng lại hệ thống chính sách này, chuyển
từ trợ cấp sản xuất nông nghiệp trong khâu lưu thông sang trợ cấp trực tiếp
cho tất cả các khâu liên quan đến quá trình sản xuất. Sẽ hỗ trợ giá và áp
dụng các chính sách ưu đãi cho vật tư sản xuất nông nghiệp, như giống cây,
con, hoá học nông nghiệp, các chất sinh hoá, phân, nhiên liệu. Sử dụng cho
nông nghiệp và máy nông nghiệp, đầu tư mạnh cho cơ sở hạ tầng nông thôn,
hạ lãi suất vay cho nông nghiệp, tăng hỗ trợ theo vùng. Theo chính sách hộp
vàng, giai đoạn 96-98, hỗ trợ nông nghiệp của Trung Quốc chiếm 1,4% giá
trị sản lượng nông nghiệp còn thấp hơn so với quy định của WTO và Trung
Quốc còn có thể tăng hỗ trợ nông nghiệp qua nhóm chính sách này.
Để sử dụng hợp lý các quy định về xâm nhập thị trường, thứ nhất sẽ
tăng cường và củng cố quy định về thuế nhập khẩu đối với những nông sản
chủ chốt như lúa mỳ, ngô, gạo, bông đường, dầu đậu nành, dầu hạt cải, len
và tơ. Thứ hai là triển khai các biện pháp về kiểm dịch động thực vật. Ngay
sau khi gia nhập WTO, thủ tục kiểm dịch động thực vật có một số thay đổi
về quy mô và mức độ khó khăn cũng tăng lên. Tất nhiên là các quy định về
13
kiểm dịch động thực vật của Trung Quốc đều phải phù hợp với quy định của
WTO, đồng thời cũng phải đảm bảo ngăn chặn nguy cơ dịch hại có thể xâm
nhập và lây lan. Trung Quốc sẽ kiện toàn hệ thống kiểm dịch động thực vật
trên khắp cả nước theo đúng tiêu chuẩn quốc tế và thiết lập hệ thống kiểm
tra và quản lý quá trình thực hiện. Biện pháp thứ ba là xây dựng hệ thống
giám sát thông tin thị trường trên khắp cả nước. Hệ thống này sẽ cung cấp
các dữ liệu thông tin hoàn chỉnh và chính xác. Các thông tin quan trọng về
thương mại quốc tế, cán cân thương mại hàng nông sản, giá cả vv. Sẽ
được thu thập, phân tích và thông tin cho mọi nơi và mọi đối tượng cần thiết.
6. Điều chỉnh chính sách đô thị hoá nông thôn
Công nghiệp hoá luôn đi kèm với quá trình đô thị hoá, đó là xu hướng
thông thường của tiến trình phát triển kinh tế-xã hội ở tất cả các nước. Với
các nước công nghiệp, công nghiệp hoá và đô thị hoá là một quá trình với
việc hình thành dòng lao động nông thôn di chuyển về thành phố. Đô thị hoá
và công nghiệp hoá được tiến hành song song. Tuy nhiên, ở Trung Quốc,
mặc dù tiến trình công nghiệp hoá diễn ra tương đối nhanh, nhưng 62,3%
dân số vẫn sống ở nông thôn. Quá trình đô thị hoá diễn ra tương đối chậm so
với công nghiệp hoá. Những nước có GDP bình quân đầu người và tốc độ
công nghiệp hoá tương đương Trung Quốc đều có tốc độ đô thị hoá cao hơn
Trung Quốc.
Nhìn lại tình hình đất nước mấy năm qua, con đường đô thị hoá của
Trung Quốc không bình thường như các nước phát triển. Đặc trưng của quá
trình đô thị hoá Trung Quốc là các thành phố vừa và lớn không phát triển.
Quá trình đô thị hoá diễn ra theo các cách khác nhau phù hợp với bối cảnh
đất nước, phát triển đồng thời giữa các thành phố vừa và lớn cũng với các thị
trấn nhỏ, dần dần hình thành hệ thống các đô thị. Các thành phố vừa và lớn
đều có tốc độ hiện đại hoá cao và phát triển các ngành nghề phù hợp với lực
lượng lao động nông thôn.
Các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thiên Tân, Thượng Hải và Thẩm
Quyến đã thu hút hàng triệu nông dân. Các thành phố vừa và lớn này vẫn là
nguồn việc làm quan trọng của dòng di cư nguồn lao động dư thừa nông
thôn. Tuy nhiên, với con số lao động nông thôn dư thừa lên tới hàng trăm
triệu, các thành phố vừa và lớn hiện nay khó có thể chứa hết. Vì vậy, điều
chỉnh cơ cấu kinh tế quốc dân, chuyển lao động sang ngành sản xuất cấp 2,
phát triển các ngành sản xuất nông nghiệp vừa và nhỏ tiến tới ngành sản
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét